| Postojanje | 1942—1996. Mjesto formiranja Lamovita |
| Formacija | brigada |
| Jačina | 12.000 prosječno: 4.500-5.000 |
| Dio | Vojske Republike Srpske |
| Nadimak | 16. garava |
| Angažovanje | bitke Koridor 92 Sadejstvo 93 Drina 93 Vaganj 95ratovi Drugi svjetski rat (NOR) Rat u Hrvatskoj Rat u BiH |
| Odlikovanja | Orden Nemanjića |
| Komandanti | |
| Komandant | Milan Čeleketić |
| Komandant 2 | Novica Simić |
| Komandant 3 | Vukadin Makagić |
| Komandant 4 | Vlado Topić |
Sadržaj
- Istorija nastanka brigade
- Struktura brigade
- Ratni put
- Rat u Slavoniji
- Rat u BiH
- Odlikovanja
Istorija nastanka brigade
16. Krajiška brigada je osnovana 1942. godine u selu Lamovita kod Prijedora pod nazivom Krajiška udarna proleterska brigada. Kasnije, 1950-ih godina, brigada se obnavlja u Travniku, da bi se nešto kasnije premjestila u Banju Luku pod nazivom 16. puk.
Godine 1985. 16. puk prerasta u 16. brigadu, a taj naziv će nositi do kraja rata u bivšoj SFRJ.
Struktura brigade
Brigada je kroz cijeli ratni put imala sljedeći formacijski sastav:
- Izviđačka četa
- Četa vojne policije
- Četa veze
- 1. Motorizovani bataljon
- 2. Motorizovani bataljon
- 3. Motorizovani bataljon
- Oklopni bataljon
- Mješoviti protivoklopni artiljerijski bataljon
- Artiljerijski bataljon (Haubice 122 mm)
- Laki bataljon PVO
- Inžinjerski bataljon
- Pozadinski bataljon
- Vod ABHO
Ratni put
Rat u Slavoniji
Mobilizacija ljudstva je izvršena u periodu od 13. juna do 15. avgusta 1991. godine. Zborna mjesta su bila sela Mašići, Šibića Han, Berek gdje su održane pripremne vježbe za predstojeći rat.
Godine 1991, 16. septembra, jedan dio brigade prelazi rijeku Savu kod Gradiške i priključuje se 329. oklopnoj brigadi JNA (kasnije 1. oklopna brigada). U prvom naletu vojnici 16. brigade oslobađaju sela Donji Varoš, Gornji Varoš, Novi Varoš i izbijaju na auto-put Bratstvo i jedinstvo. Sutradan uz nekoliko ranjenih gine prvi vojnik 16. brigade Bojan Majstorović.
Poslije nekoliko dana ostatak brigade prelazi Savu i u naletu oslobađaju naselja na pravcu Kosovac-Gornji Bogićevci, Novi Varoš-Donji Bogićevci, a potom i sela Gornji Rajići, Roždanik, Jazavica, Voćarica, Paklenica, i dio Starog Grabovca.
Pod komandom tadašnjeg komandanta Milana Čeleketića 16. brigada oslobađa 65 km2 teritorije Zapadne Slavonije, koje je uglavnom naseljavalo srpsko stanovništvo.
Rat u BiH
U proljeće 1992. godine dio brigade se vraća u Banju Luku, a nekoliko četa odlazi na Vlašić. Krajem maja iste godine izvršena je nova mobilizacija ljudstva na Manjači i brigadi je dodato 1.500 ljudi. Kasnije manji dio odlazi u Republiku Srpsku Krajinu, a veći dio odlazi u Posavinu i učestvuje na probijanju Koridora. Sredinom juna 1992. godine 16. brigada osvaja sela od Doboja do Modriče (Johovac, Galići, Gornja Foča, Karamatići, Lušići, Vukovac (dio) i Živkovo Polje (dio)). U popodnevnim časovima 26. juna 1992. godine, borci 16. brigade oslobađaju selo Miloševac, da bi nešto kasnije 2. četa kapetana Dmitra Zarića probila posljednja neprijateljska uporišta i spojila se sa jedinicama Istočno-bosanskog korpusa. Na taj način uspostavljen je koridor (poznat i kao put života) između Krajine i Srbije.
Nakon toga 16. brigada učestvuje u oslobađanju srpskih teritorija u Posavini, da bi od 3. do 17. jula 1992. godine oslobodila 13 sela (122 km2 teritorije) i izbila na rijeku Savu (što je i bio cilj štaba VRS).
Poslije izbijanja na rijeku Savu 16. brigada učestvuje u odbrani na relaciji Donji Svilaj-Obodni Kanal, a dijelovi brigade ratuju kod Oštre Luke, na Gradačačkom ratištu i očuvanju koridora. Tokom toga vremena dolazi do smjene komandanta brigade, potpukovnika Milana Čeleketića zamjenjuje pukovnik Novica Simić. Ubrzo potom komanda unapređuje pukovnika Simića u generala, da bi na zahtjev komande bio postavljen za komandanta Istočno-bosanskog korpusa Vojske Republike Srpske. Novi komandant 16. brigade postaje potpukovnik Vukadin Makagić.
Od polovine avgusta do početka novembra 1992. godine, jedinice 16. brigade pod komandom pukovnika Slavka Lisice učestvuju u oslobađanju Broda. U ponoć 6. oktobra jedinice 16. brigade ulaze u Brod i izbijaju na rijeku Savu.
Nakon oslobađanja Broda najveći dio brigade se vraća na položaje na relaciji Donji Svilaj-Brusnica, a nepunih mjesec dana kasnije pripadnici 16. brigade odlaze na Oraško ratište. Kasnije, krajem decembra, 16. brigada dobija novog komandanta potpukovnika Vladu Topića i učestvuje na Brčanskom ratištu na odbrani koridora zajedno sa Istočno-bosanskim korpusom Vojske Republike Srpske na čijem čelu se nalazio njihov bivši komandant general-major Novica Simić. Od početka 1993. do ljeta iste godine, 16. brigada oslobađa 13 naseljenih mjesta i za 33 km2 proširuje koridor (u sklopu operacije Sadejstvo). Poslije toga jedinice odlaze na kraći odmor, a kasnije se premještaju na dobojsko-teslićko ratište. Ova brigada učestvuje u operaciji Drina, početkom 1994. godine.
Nakon pada niza krajiških opština u septembru 1995. godine (HV/ARBiH operacija Maestral), u sklopu operacije Vaganj, brigada zajedno sa 43. prijedorskom, 6. sanskom, 5. kozarskom, 65. zaštitnim pukom i drugim jedinicama vraća 5. korpus na rijeku Unu. Pred ulazak u Bosansku Krupu, brigada je premještena u rejon Manjače gdje dobija zadatak da u sadejstvu sa drugim jedinicama (Srpska Garda, Druga krajiška brigada i brigada Specijalne policije MUP-a RS) potisne 5. korpus ARBiH iz okoline Mrkonjić grada i oslobodi Ključ. Za samo tri dana (3-6. oktobar), 16. krajiška dolazi nadomak Ključa, kada se Glavni Štab odlučuje da vrati brigadu na dobojsko ratište.
Ratni put ove jedinice je trajao 1.727 dana. Brigada je u periodu od 1992. do 1995. izgubila 437 boraca, oko 2.000 je ranjeno, a 11 se vode kao nestali.
Odlikovanja
Brigada je odlikovana Ordenom Nemanjića, najvećim vojnim priznanjem Republike Srpske, za zasluge u ratu 1992—95.
potkozarje.net 