Uvod

Vojska Republike Srpske (VRS) bila je oružana sila Republike Srpske od 12. maja 1992. do 1. januara 2006. godine. Formirana je tokom rata u Bosni i Hercegovini i predstavljala je glavnu vojnu komponentu Republike Srpske. Nastala je pretežno od pripadnika, jedinica i infrastrukture Jugoslovenske narodne armije (JNA) koji su se nakon raspada SFR Jugoslavije našli na prostoru Bosne i Hercegovine. Nakon reforme odbrambenog sistema Bosne i Hercegovine, VRS je 2006. godine integrisana u Oružane snage Bosne i Hercegovine.

Vojska Republike Srpske ostala je značajan dio savremene istorije srpskog naroda zapadno od Drine i jedna od najvažnijih institucija Republike Srpske tokom njenog nastanka i razvoja. Njena uloga, djelovanje i nasljeđe i danas su predmet različitih tumačenja među istoričarima, političarima i učesnicima događaja iz devedesetih godina.

Nastanak Vojske Republike Srpske

Početkom 1992. godine, nakon političke krize i izbijanja rata u Bosni i Hercegovini, srpsko političko i vojno rukovodstvo donijelo je odluku o formiranju vlastitih oružanih snaga. Narodna skupština Republike Srpske 12. maja 1992. godine donijela je odluku o osnivanju Vojske Republike Srpske.

Osnovu novostvorene vojske činili su pripadnici srpskog naroda iz Bosne i Hercegovine, bivši oficiri i vojnici JNA, kao i pripadnici Teritorijalne odbrane. Tokom rata VRS je razvila sopstvenu komandnu strukturu, logistički sistem i organizaciju borbenih jedinica.

Organizacija

Vojska Republike Srpske bila je organizovana kroz:

Glavni štab VRS
Šest korpusa Kopnene vojske
Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušnu odbranu
Jedinice veze, logistike i vojne policije
Specijalne i izviđačke jedinice

Najveće operativne formacije bili su:

Drinski korpus
Prvi krajiški korpus
Istočnobosanski korpus
Sarajevsko-romanijski korpus
Hercegovački korpus
Drugi krajiški korpus

Tokom rata korpusi su djelovali na različitim dijelovima teritorije Bosne i Hercegovine, štiteći područja pod kontrolom Republike Srpske i učestvujući u vojnim operacijama.

Komandanti i rukovodstvo

Prvi načelnik Glavnog štaba VRS bio je general Ratko Mladić, koji je komandovao vojskom tokom najvećeg dijela rata. Nakon njega dužnost načelnika Glavnog štaba obavljalo je više visokih oficira.

Među najpoznatijim generalima VRS bili su:

Ratko Mladić
Manojlo Milovanović
Momir Talić
Novica Simić
Pero Čolić
Cvjetko Savić

Vojni vrh VRS imao je ključnu ulogu u planiranju i izvođenju vojnih operacija tokom ratnih godina.

Činovi Vojske Republike Srpske

Po svom osnivanju 1992. godine, Vojska Republike Srpske nastavlja da koristi činove Jugoslovenske narodne armije koji su korišteni u SFRJ uz dodavanje grba Republike Srpske. Na podoficirskim činovima oznake ostaju iste, dok na oficirsik činovima zvijezdu na epoletama zamjenjuje vojni krst.

Podoficiri

Razvodnik
Desetar
Vodnik
Vodnik prve klase
Zastavnik
Zastavnik prve klase

Oficiri

Potporučnik
Poručnik
Kapetan
Kapetan prve klase
Major
Potpukovnik
Pukovnik
General-major
General-potkukovnik
General-pukovnik

Brigade Vojske Republike Srpske

Osnovnu borbenu snagu Vojske Republike Srpske činile su brigade raspoređene unutar korpusa. Brigade su uglavnom formirane na teritorijalnom principu, a nazive su dobijale prema gradovima, regijama ili istorijskim krajevima iz kojih je dolazilo njihovo ljudstvo. Tokom rata broj brigada i njihova organizacija mijenjali su se u skladu sa vojnim potrebama i stanjem na terenu.

Među poznatijim brigadama Vojske Republike Srpske nalazile su se:

Prvi krajiški korpus

1 oklopna brigada
16 krajiška motorizovana brigada
43 motorizovana brigada Prijedor
11 dubička laka pješadijska brigada
6 sanska brigada
5 kozarska brigada
22 laka pješadijska brigada
Srbačka brigada
Gradiška brigada
Teslićka brigada

Drugi krajiški korpus

Drvarska brigada
Grahovska brigada
Mrkonjićka brigada
Kupreška brigada
Šipovačka brigada

Drinski korpus

Zvornička brigada
Bratunačka brigada
Vlasenička brigada
Milićka brigada
Rogatička brigada
Višegradska brigada
Birčanska brigada

Istočnobosanski korpus

Bijeljinska laka pješadijska brigada
Ugljevička brigada
Loparska brigada
Brčanska brigada
Šekovićka brigada

Sarajevsko-romanijski korpus

Ilidžanska brigada
Romanijska brigada
Sarajevska brigada
Trnovska brigada

Hercegovački korpus

Nevesinjska brigada
Bilećka brigada
Trebinjska brigada
Gatačka brigada
Ljubinjska brigada

Ratni put brigada sa područja Potkozarja

Posebno mjesto u sastavu Vojske Republike Srpske zauzimale su jedinice sa područja Potkozarja, među kojima su bile:

11 dubička laka pješadijska brigada
Gradiška brigada
43 motorizovana brigada Prijedor
5 kozarska brigada

Pripadnici ovih brigada učestvovali su u brojnim vojnim operacijama tokom rata. Na spomen-obilježjima širom Potkozarja danas su upisana imena poginulih boraca iz Kozarske Dubice, Gradiške, Prijedora i drugih krajeva koji su bili dio sastava Vojske Republike Srpske.

Ovo poglavlje daje čitaocima pregled brigada, a posebno povezuje temu sa Potkozarjem, što je vjerovatno zanimljivo tvojoj publici na Potkozarje.net.

Ratni period 1992–1995.

Tokom rata u Bosni i Hercegovini Vojska Republike Srpske učestvovala je u brojnim vojnim operacijama i borbama na gotovo svim većim ratištima u zemlji. Najpoznatije operacije uključuju:

Operaciju Koridor 1992.
Operaciju Vrbas ’92
Operaciju Lukavac
Operaciju Štit ’94
Operaciju Pauk
Operaciju Vaganj

U ratnim dejstvima učestvovale su desetine hiljada pripadnika VRS. Veliki broj vojnika izgubio je život ili bio ranjen tokom sukoba, dok su mnoge porodice širom Republike Srpske bile direktno pogođene ratnim događajima.

Ratno vazduhoplovstvo i protivvazdušna odbrana

VRS je raspolagala i vazduhoplovnim snagama koje su djelovale u okviru Ratnog vazduhoplovstva i protivvazdušne odbrane Republike Srpske.

Njihovi zadaci uključivali su:

Vazdušno izviđanje
Podršku kopnenim jedinicama
Transport ljudstva i opreme
Protivvazdušnu zaštitu

Uprkos ograničenim resursima i međunarodnim sankcijama, ove jedinice predstavljale su važan segment ukupne vojne strukture.

Poslijeratni period

Nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma krajem 1995. godine, Vojska Republike Srpske nastavila je da postoji kao zvanična oružana sila Republike Srpske, jednog od dva entiteta Bosne i Hercegovine. U narednim godinama izvršene su brojne reforme sistema odbrane, usklađene sa novim političkim okolnostima i međunarodnim sporazumima.

Vojska Republike Srpske postojala je do 1. januara 2006. godine, kada je integrisana u jedinstvene Oružane snage Bosne i Hercegovine. Time je prestala da funkcioniše kao zasebna vojna organizacija.

Nasljeđe Vojske Republike Srpske

Iako Vojska Republike Srpske više ne postoji kao samostalna vojna formacija, njeno nasljeđe i tradicija i dalje imaju značajno mjesto u kolektivnom sjećanju velikog broja građana Republike Srpske.

Dan osnivanja VRS, 12. maj, obilježava se kroz različite manifestacije, komemoracije i okupljanja veterana. Posebna pažnja posvećuje se sjećanju na poginule borce, ratne vojne invalide i sve one koji su učestvovali u ratnim događajima devedesetih godina.

Mnogi spomenici, memorijalni kompleksi i spomen-sobe širom Republike Srpske svjedoče o periodu njenog postojanja i ulozi koju je imala tokom jednog od najtežih razdoblja u istoriji ovog prostora.

Istorijski značaj

Vojska Republike Srpske predstavlja važan dio savremene istorije Bosne i Hercegovine i Republike Srpske. Njeno formiranje, djelovanje tokom rata i kasnija integracija u Oružane snage Bosne i Hercegovine ostavili su trajan trag u političkom, vojnom i društvenom razvoju regiona. Proučavanje istorije VRS doprinosi boljem razumijevanju složenih događaja koji su obilježili kraj 20. vijeka na prostoru bivše Jugoslavije.

Napomena: Ovaj tekst je napisan u neutralnom, enciklopedijskom stilu, bez političkih kvalifikacija i vrijednosnih sudova, što ga čini prikladnijim za objavu na javnoj web stranici i bolje usklađenim sa savremenim standardima istorijskih članaka.